Beste lezer,

Uw poort weet wie er binnenkomt. Uw aankoopdossier weet welk bedrijf u hebt goedgekeurd.
Niemand legt die twee naast de werkvergunning van vandaag.
Dat is geen slordigheid. Het is architectuur. Toegangscontrole zit bij security, competentiedata
bij aankoop of HSE, en de vergunning wordt geschreven door operations. Drie systemen, drie
eigenaars, geen koppeling. Het risico ontstaat exact op de plek waar ze elkaar niet raken.
Een gekwalificeerde aannemer met een onderaangenomen ploeg is een niet-
gekwalificeerde ploeg met een gekwalificeerde factuur.

Uw controle is het zwakst op het moment dat u het meeste weet

Kijk eens wanneer u wat controleert.
De kwalificatie van een aannemer gebeurt maanden vooraf. Op dat moment ligt de scope nog
niet vast, kent u de taken nog niet en weet u dus ook niet welke bevoegdheden u nodig hebt.
U controleert grondig, met de minste informatie.

De persoon verschijnt op de ochtend zelf. Dan weet u precies welke taak het is, in welke
zone, naast welke andere werken. Alle informatie ligt er. En dan controleert u het minst, want
het is zeven uur en er staan tweehonderd man te wachten.

Uw controle-inspanning is omgekeerd evenredig met de informatie die u hebt.
Daar bovenop komt een tweede scheeftrekking. Een certificaat is een uitspraak over het
verleden: deze persoon slaagde ooit voor een proef. Een werkvergunning is een uitspraak
over vandaag: deze persoon doet dit werk, hier, nu. Tussen die twee zit geen verplichte
controle. Niet in uw procedures, niet in de meeste softwarepakketten, en in de praktijk niet in
iemands takenpakket.

Het JRC documenteerde een LPG-incident op een voedingssite. Geen geschreven
procedure, een aannemer zonder accreditatie voor dat type werk, geen degelijke
risicoanalyse, niet-gecertificeerd materieel in explosiegevaarlijke zone, te weinig toezicht. Vijf
tekortkomingen, alle vijf stroomopwaarts van de man met het gereedschap.

• Verborgen waarheid. Een groen dashboard meet documentvolledigheid, niet bevoegdheid. Die twee lopen maandenlang gelijk en dan één ochtend niet. Op die ochtend valt uw incident.

Drie abnormale toestanden tegelijk

Een turnaround is de enige situatie waarin u drie abnormale toestanden tegelijk draait.
De installatie staat buiten haar ontwerptoestand. Systemen zijn afgeschakeld, blindflenzen
zitten waar normaal proces hoort, en beveiligingen die u de rest van het jaar beschermen
staan bewust af.

De ploeg is niet de uwe. Bij LyondellBasell in de Botlek stonden tijdens de laatste grote stop
1.600 externe medewerkers tegenover 250 eigen mensen. Vijfenveertig aannemersbedrijven,
vierentwintig nationaliteiten, 46.000 geplande activiteiten, 220.000 kubieke meter steiger.
Bijna 86 procent van wie de installatie openlegde, stond niet op de loonlijst.

En de tijdsdruk hebt u zelf gemaakt. Die staat in het businessplan, niet in de fysica.

Elk veiligheidssysteem op uw site is ontworpen om er één tegelijk aan te kunnen. Uw
procedures gaan uit van bekende mensen in een bekende installatie. Uw noodplan gaat uit
van mensen die de weg kennen. Uw supervisieratio gaat uit van een normale bezetting.

• Strategisch inzicht. U telt de risico’s van een turnaround meestal op. Ze vermenigvuldigen.

De stops die niemand optelt

Elke site heeft één stop die alles krijgt. De sitebrede werkstilstand, met een eigen stuurgroep,
directie die meekijkt en jaren voorbereiding. Die loopt meestal goed, precies omdat iedereen
weet dat hij bijzonder is.

Daarnaast draait diezelfde site elk jaar een reeks kleine stops. Een paar honderd
uitvoeringsuren. Een planning, een vergunning, en iemand die hoopt dat het meevalt.

Tel die kleine stops eens samen over tien jaar. In blootstellingsuren van externen aan een
installatie buiten ontwerptoestand halen ze de grote werkstilstand ruim in.
Uw governance zit volledig op die ene grote.

• Strategisch inzicht. Uw risico is verspreid, uw beheersing is geconcentreerd. Dat is geen veiligheidsprobleem, dat is een verdelingsfout. En verdelingsfouten los je niet op met meer inspanning op dezelfde plek.

Het cijfer dat iedereen citeert bestaat niet

Op elke kick-off valt hetzelfde getal. Tachtig procent van de turnarounds gaat over budget.

Ga het eens na. U vindt de studie niet. Het cijfer wordt toegeschreven aan een consultancy,
soms aan een benchmarkbureau, maar steekproef en methode zijn nergens publiek terug te
vinden. Het meest geciteerde turnaroundcijfer van onze sector is folklore, ingevoerd uit
Amerikaanse vakbladen.

Het punt is niet dat het cijfer fout is. Het punt is dat niemand het ooit heeft nagekeken,
terwijl het al jaren in elke businesscase staat. Als dát ongecontroleerd door uw
organisatie wandelt, wat nog meer?

Scope wordt beslist in euro’s en betaald in blootstellingsuren

Perfact Group beschreef in mei 2025 een Nederlands turnaroundproject. Op de lijst stonden
1.850 werkpakketten. Na herziening bleken er 500 overbodig. Zevenentwintig procent,
geschrapt nog voor er één flens opengelegd was.

Turnaroundspecialist Bob Rajh: “Een harde scope-freeze klinkt logisch, maar als de druk
toeneemt, zien we dat er toch dingen worden toegevoegd.”

[W] In mijn loopbaan heb ik weinig scope-freezes gezien die zich gedroegen zoals ze op
papier stonden. Ze bestaan ongeveer zoals nieuwjaarsvoornemens bestaan.
Nu de rekensom die zelden gemaakt wordt. Die 500 werkpakketten zijn geen geld. Het zijn
mensen. Elk geschrapt pakket is een aantal manuren minder van iemand die uw installatie
niet kent, op het drukste moment van het jaar.

• Strategisch inzicht. Wie de scopelijst niet in vraag stelt, neemt een veiligheidsbeslissing zonder het te weten. Het is de goedkoopste risicoreductie die u hebt, en ze staat op de verkeerde afdeling geboekt.

Wat de Europese cijfers zeggen

EU-OSHA becijfert dat 10 tot 20 procent van alle arbeidsongevallen in Europese landen
samenhangt met onderhoud, en 10 tot 15 procent van de dodelijke. België zat in 2022 rond
15 procent, Finland op 18 à 19.

Eén Frans cijfer springt eruit. Veertien procent van de dodelijke ongevallen heeft te maken
met machineonderhoud. Reken grootschalig onderhoud mee en dat wordt 44 procent.
Grootschalig onderhoud. Dat is een turnaround, met een nettere naam.
Bij interimarbeid in België lag de frequentiegraad in 2022 op 41,7, of 3,2 keer het
privégemiddelde. In 2023 daalde die naar 35,70, het laagste peil sinds 1998. Het
privégemiddelde bedroeg in 2024 12,66. De bouw, die iedereen als gevaarlijk beschouwt, zit
op 26,33.

Tijdelijke arbeid scoort dus slechter dan de sector die we spontaan de gevaarlijkste noemen.
Niet omdat die mensen minder kunnen, maar omdat ze de plek niet kennen. EU-OSHA somt
de oorzaken op en geen enkele gaat over vakbekwaamheid: onbekende omgeving,
onduidelijke verantwoordelijkheden tussen organisaties, taalbarrières, botsende
veiligheidsculturen, materieel dat risico binnenbrengt voor uw vaste ploeg.

Merk op dat elke oorzaak over de persoon gaat, en niet over het bedrijf dat u hebt
gekwalificeerd.

Dit is trouwens geen Nederlands probleem en geen Belgisch probleem. Het is hetzelfde
probleem aan beide kanten van de grens, en de Benelux deelt grotendeels dezelfde
aannemerspool. Nederland telt ongeveer 415 Brzo-bedrijven, België ongeveer 380 Seveso-
inrichtingen. Bij de Nederlandse inspectieronde van 2022 werd bij 55 procent van de
gecontroleerde bedrijven minstens één overtreding vastgesteld. De meest voorkomende
directe oorzaak over de hele lijn: fouten in menselijk handelen.

Die conclusie wordt gelezen als een verwijt aan de uitvoerder. Ze betekent iets anders. Als
menselijk handelen structureel de directe oorzaak is bij een populatie die u grotendeels
inhuurt, hebt u geen personeelsprobleem. Dan hebt u een ontwerpfout, en u herhaalt hem elk
jaar.

De wetgever staat al waar uw organisatie niet staat

In veel organisaties zit contractorbeheer bij aankoop. Seveso III zegt iets anders.
Bijlage III van Richtlijn 2012/18/EU eist dat het veiligheidsbeheersysteem “de betrokkenheid
van werknemers en van onderaannemerspersoneel dat in de inrichting werkzaam is” regelt.
Procedures voor het identificeren van zware gevaren moeten “uitbestede activiteiten”
omvatten. Opleiding moet gegeven worden aan al het personeel dat in de inrichting werkt,
“met inbegrip van relevant onderaannemerspersoneel”.

Lees het woord dat er drie keer staat: personeel. Niet bedrijven.

Kaderrichtlijn 89/391/EEG legt daar de coördinatieplicht bovenop: waar meerdere bedrijven
dezelfde arbeidsplaats delen, moeten werkgevers samenwerken, hun maatregelen
coördineren en elkaar informeren. In België gaat de Codex nog verder. De werkpostfiche is
een resultaatsverbintenis. Ontbreekt ze, dan is dat op zich een misdrijf. Niet “we hebben ons
best gedaan tijdens een drukke stop”.
Denk ook niet dat de Belgische inspectie hier nog niet staat. Het inspectie-instrument van de
FOD WASO over inspectie en onderhoud vraagt dat voor kritieke werkzaamheden vastligt wie
ze uitvoert, welke kwalificaties daarvoor vereist zijn, en dat er bewijs is dat de betrokken
medewerkers die kwalificaties ook bezitten. Wordt het werk door derden gedaan, dan moet de
inrichting regelmatig nagaan dat het correct gebeurt.

Wie, welke kwalificatie, welk bewijs. Dat staat al op het inspectieformulier.

• Verborgen waarheid. De wetgever legt de verplichting al meer dan tien jaar op het niveau van de persoon. De meeste organisaties beheren ze nog op het niveau van het bedrijf. Dat gat is geen compliance-achterstand, dat is uw aansprakelijkheid.

De saaie weg naar uitmuntendheid

Tel die kleine stops eens samen over tien jaar. In blootstellingsuren van externen aan een
installatie buiten ontwerptoestand halen ze de grote werkstilstand ruim in.
Uw governance zit volledig op die ene grote.

De saaie weg naar uitmuntendheid

Neem de laatste stop die u gedraaid hebt. Trek er willekeurig één werkvergunning uit.

Kan u aantonen dat de bevoegdheid van elke persoon op die vergunning die ochtend
geldig én passend was voor die taak in die zone, en wie dat heeft nagekeken?

Kan u dat alleen op bedrijfsniveau, dan weet u nu waar uw volgende onderzoek zal eindigen.

The next edition? You’ll be the first to know.

New insights. Real-world cases. Expert voices.
Sign up for our newsletter to stay ahead with early updates on upcoming editions of The Contractor Strategists.

Subscribe